ΗΛΙΑΣ ΠΑΝ.ΓΕΩΡΓΑΚΗΣ

 

TΑ ΦΗΜΙΣΜΕΝΑ ΠΟΡΣΑΝΙΚΑ ΜΑΧΑΙΡΙΑ

Στη σύγχρονη ιστορία, ο Πόρος Λευκάδας είναι γνωστός σε όλη την περιοχή της Ηπείρου καθώς και στο Ιόνιο λόγω των μαχαιριών , τα φημισμενα Πορσάνικα μαχαίρια.

Όπως διαβάζουμε από την ιστοσελίδα της ΑΥΛΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ή δημιουργία της λευκαδίτικης μαχαιροποιΐας είναι άμεσα συνδεδεμένη με την κατάκτηση του νησιού από τους Ενετούς (1684-1789). Το νησί μετά την οθωμανική κατοχή (1479-1684) είχε 7.000 πληθυσμό, ο οποίος ζούσε σε άθλιες συνθήκες, αντί 28.000 κατοίκων που είχε πριν. Οι Βενετοί οργάνωσαν την οικονομία με το σύστημα των συντεχνιών. Δίδαξαν δηλαδή διάφορες τέχνες στους ντόπιους, οι οποίοι μετά αποτέλεσαν τον πυρήνα επαγγελμάτων, όπως μαχαιροποιοί, σιδεράδες, βαρελοποιοί, ράφτες, ξυλουργοί, υφάντρες κ.ο.κ. Τις δημιουργίες των συντεχνιών τις αγόραζαν οι Ενετοί σε καθορισμένες τιμές και μετά τις εμπορεύονταν οι ίδιοι στις αποικίες που διατηρούσαν ανά τον κόσμο. Με το σύστημα αυτό, τονώθηκε η οικονομία του νησιού και αυξήθηκε ο πληθυσμός.

Το Πορσάνικο μαχαίρι ήταν σύμβολο λεβεντιάς και παλικαριάς. Στα πανηγύρια του νησιού φορούσαν ζωνάρι και καμομάχαιρο στη μέση, προκαλώντας τον θαυμασμό.

Υπάρχουν αναφορές σε λαϊκά παραμύθια για τα πορσάνικα μαχαίρια, αλλά και ιστορίες με πολεμιστές που γλύτωσαν χάρη σε ένα Πορσάνικο μαχαίρι. Η συντεχνία των μαχαιροποιών στη Λευκάδα συνδέθηκε άμεσα, τουλάχιστον από το 1800 που γνωρίζουμε, με την οικογένεια των Κατωποδαίων από το χωριό Πόρος Λευκάδας. Από εκεί πήραν το όνομά τους και τα περίφημα Πορσάνικα μαχαίρια. Διάσημοι Πορσάνοι μαχαιροποιοί υπήρξαν οι: Ιωάννης (χρονολογία γέννησης περ. 1800), Θεοφύλακτος (χρονολογία γέννησης περ.1832), Πάνος (χρονολογία γέννησης περ.1839), Βασίλης (χρονολογία γέννησης περ.1860), Ιωάννης (χρονολογία γέννησης περ.1870), Βασίλης (χρονολογία γέννησης περ.1890), Πάνος (χρονολογία γέννησης περ.1890), Πέτρος (χρονολογία γέννησης περ.1895). Όλοι οι Κατωποδαίοι που αναφέρονται ως μαχαιροποιοί ήταν της ομώνυμης οικογένειας από τον Πόρο Λευκάδας, εκτός από τον Μαστροσταύρο που ήταν από την Καρυά Λευκάδας. Υπήρξαν όμως και άλλοι μαχαιροποιοί με μικρότερη φήμη στο νησί: ο Χρήστος Σβορώνος ή Ζάζας, ο Σπύρος Αργυρός Τσιπράκας και άλλοι, που εμφανίζονται τα αρχικά τους σε μαχαίρια, χωρίς να έχουν προσδιοριστεί τα ονόματά τους και μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι είναι πιο παλιοί και όχι Κατωποδαίοι.

Ο Πάνος Κατωπόδης θεωρείται από τον μαθητή του Πάνο Ρηγάλο ως ο κορυφαίος μαχαιροποιός της Ελλάδας μέχρι και το πρώτο μισό του 20ού αιώνα.

Πέντε, τουλάχιστον, γενεών μυστικά σμιλεύτηκαν μέσα στην οικογένεια των Κατωποδαίων, για να βγει αυτός, ο ένας και μοναδικός, οι δημιουργίες του οποίου κοσμούν προθήκες μουσείων και προσωπικών συλλογών. Όταν, προπολεμικά, επί Μεταξά θεσπίστηκε ο νόμος περί απαγόρευσης της οπλοφορίας, οι τελευταίοι Λευκαδίτες μαχαιροποιοί έφυγαν για την Αιτωλοακαρνανία, ώστε να διασφαλίσουν καλύτερες οικονομικές απολαβές, μιας και η πλούσια γεωργοκτηνοτροφική ζωή παρείχε τις προϋποθέσεις για κάτι τέτοιο. Ο μαστρο-Πάνος ήταν ο τελευταίος που έφυγε. Η Λευκάδα επί 60 χρόνια στερήθηκε τη φήμη που είχε αποκτήσει επί δυόμισι αιώνες.

Από την άλλη, καινούργιοι τεχνίτες-μαχαιροποιοί αρχίζουν πλέον να βγαίνουν από την Αιτωλοακαρνανία, λόγω της παρουσίας εκεί των Κατωποδαίων: τουλάχιστον δύο μαχαιροποιοί στο Μοναστηράκι, ένας στο Αγρίνιο και ένας στο χωριό Καραϊσκάκη. Στο Καραϊσκάκη, ο μαχαιροποιός μαστρο-Πάνος Ρηγάλος, που μαθήτευσε στους δύο Κατωποδαίους, είναι σήμερα ο κορυφαίος Έλληνας μαχαιροποιός. Έμαθε τα μυστικά της σφυρηλάτησης από τον μαστρο-Πάνο Κατωπόδη και στο σεμινάριο που έγινε στη Λευκάδα μάς τα δίδαξε με απόλυτη ταπεινότητα και σεβασμό στον δάσκαλο που τον είχε εκπαιδεύσει. Έτσι, η Αιτωλοακαρνανία, άτυπα πλέον, σβήνει το χρέος που είχε στη Λευκάδα με τη μεταφορά τεχνογνωσίας από τον μαστρο-Πάνο Ρηγάλο στους νέους μαχαιροποιούς.